گرامافون؛ انقلابی که صدای موسیقی را به خانهها برد
اگر بخواهیم یکی از مهمترین نقاط عطفِ تاریخ موسیقی و فناوری را نام ببریم، بدون شک اختراع گرامافون (Gramophone) در سال ۱۸۷۷ توسط توماس ادیسون است. این مخترع بزرگ آمریکایی، در حالی که روی تلگراف کار میکرد، به طور تصادفی متوجه شد که میتوان صدا را بر روی یک سطح چرخان ذخیره کرد. اختراع اولیهی او که «فونوگراف» نام داشت، صدا را بر روی سیلندرهای مومیِ قابلتعویض ضبط میکرد. اما این دستگاه، به دلیل کیفیت صدای پایین و عدم امکان تولید انبوه، برای عموم مردم چندان کاربردی نبود.
پیشرفت بزرگ در سال ۱۸۸۷ توسط مخترع آلمانی، امیل برلینر (Emile Berliner)، رقم خورد. او مفهوم «صفحههای تخت» را جایگزین سیلندرهای مومی کرد و دستگاه جدید خود را «گرامافون» نامید. با این اختراع، صنعت موسیقی برای همیشه متحول شد. در اوایل قرن بیستم، شرکتهای بزرگی مانند ویکتور (Victor) و کلمبیا (Columbia) در ایالات متحده، و هیاموی (HMV) در انگلستان، با تولید گرامافونهای ارزانقیمت و صدها هزار صفحهی ۷۸ دور در دقیقه، موسیقی را برای اولین بار به خانههای طبقه متوسط و پایینِ جوامع شهری بردند.
یکی از جذابترین ویژگیهای گرامافون، شیپور (Trumpet) یا بوق عظیم آن است. این شیپور در مدلهای اولیه، نقش یک «آمپلیفایر مکانیکی» را ایفا میکرد؛ یعنی صدای ضعیفِ تولیدشده توسط سوزنِ روی صفحه، با عبور از این شیپورِ قیفیشکل، تقویت میشد تا به گوش تمام افراد یک اتاق برسد. هرچه شیپور بزرگتر بود، صدا بلندتر و عمیقتر میشد. به همین دلیل، مدلهای تزئینیِ گرامافون (مثل مدل چوبیِ بهکات) معمولاً شیپورهایی با قطر بزرگ و طراحیهای هنری دارند که مانند یک گلِ شکفته، صدای موسیقی را به اطراف پخش میکنند.
امروزه، اگرچه تکنولوژی دیجیتال و استریمینگ جایگزین گرامافون شدهاند، اما صفحههای وینیل (Vinyl) در سالهای اخیر یک «احیای جهانی» را تجربه کردهاند و بسیاری از کلکسیونرها و عاشقان موسیقی، حس و گرمای صدای آنالوگ را به آهنگهای دیجیتال ترجیح میدهند. طبق آمارها، فروش صفحههای وینیل در چند سال گذشته به بالاترین سطح از دهه ۱۹۸۰ رسیده است.
مدل چوبی بهکات، با صفحهی گردان و شیپورِ زیبایش، شما را به دوران طلاییِ موسیقی میبرد. وقتی قطعات آن را کنار هم میچینید، در حال بازسازی بخشی از تاریخِ صنعت سرگرمی هستید؛ تاریخی که صدای دلنشینِ ارکسترهای کلاسیک و جاز را برای اولین بار به گوش جهانیان رساند.
